Bát Mã Truy Phong, Bát Tuấn Đồ, Mã Đáo Thành Công — cùng một bức hay ba bức khác nhau?

Người đi mua tranh tám con ngựa sẽ gặp đủ ba cái tên: Bát Tuấn Đồ, Bát Mã Truy Phong, Mã Đáo Thành Công. Có nơi dùng lẫn cả ba cho cùng một bức. Chúng liên quan nhau thật, nhưng không phải một — và biết chỗ khác nhau thì chọn tranh, tặng tranh đều nói được thành lời.

Bát Tuấn Đồ — cái tên của tích vẽ

Gốc của tranh tám ngựa là tích tám con tuấn mã của Chu Mục Vương — vị vua nhà Chu có tám con ngựa kéo xe đi muôn dặm, chép sớm nhất trong sách Mục Thiên Tử truyện. Từ thời Lục triều, hoạ công đã lấy tích này làm đề tài, và bức vẽ đàn ngựa ấy mang tên Bát Tuấn Đồ — nghĩa đen là “bức vẽ tám con tuấn mã”.

Sách đời sau có chép cả tên riêng từng con — Xích Ký, Hoa Lưu, Lục Nhĩ… — nhưng xin nói thật: mỗi bản chép một khác, không bản nào đủ căn cứ để gọi là danh sách chuẩn. Nghê Hoạ giữ lệ cũ: tra không ra gốc thì nói là không ra gốc, không bịa tên cho đủ bộ.

Bát Mã Truy Phong — cái tên của dáng vẽ

Vẫn bức tám ngựa ấy, vì đàn ngựa phóng như đuổi theo gió nên người đời gọi thêm một tên nữa: Bát Mã Truy Phong — tám ngựa đuổi gió. Tên này tả cái đà, cái tốc độ của bức vẽ — nó là tên gọi theo dáng, không phải theo lời chúc. Khi anh chị thấy một bức đề Bát Mã Truy Phong, nó vẫn là dòng tranh tám ngựa — khác mỗi cách người bán chọn tên.

Mã Đáo Thành Công — cái tên của lời chúc

Còn Mã Đáo Thành Công không sinh ra từ hội hoạ — nó là thành ngữ chúc tụng có từ tạp kịch đời Nguyên, nghĩa là ngựa vừa tới nơi thì việc đã thành. Người đời sau đem lời chúc ấy đặt cho bức tranh tám ngựa — tích vẽ và lời chúc gặp nhau ở con ngựa, con vật của đường xa và của việc thành. Chuyện gốc gác câu này chúng tôi kể đầy đủ trong bài Mã Đáo Thành Công nghĩa là gì.

Vậy gọi tên nào cho đúng?

Gọi tóm lại thế này:

• Bát Tuấn Đồ — tên theo tích: tám ngựa của Chu Mục Vương.
• Bát Mã Truy Phong — tên theo dáng: tám ngựa đuổi gió.
• Mã Đáo Thành Công — tên theo lời chúc: ngựa đến là việc thành. Đây là tên người Việt dùng nhiều nhất khi treo và khi tặng, vì nó nói thẳng điều muốn chúc.

Cả ba tên đều không sai. Nhưng khi tặng, nên gọi Mã Đáo Thành Công — vì người nhận nghe tên là nhận được lời chúc ngay, không cần giải thích.

Dòng bát mã ở Nghê Hoạ

Các bức bát mã của tiệm đều vẽ đúng tám con và đều phi về phía người xem — mỗi bức một lối: có bức đuổi gió qua sóng, có bức mực loang tĩnh lặng, có bức khổ dọc lao lên vách núi như ảnh đầu bài. Mời anh chị xem trọn bộ sưu tập tranh Mã Đáo Thành Công, và đọc thêm chuyện tranh vẽ mấy con ngựa để biết vì sao con số tám đứng vững lâu nhất.