Mã Đáo Thành Công nghĩa là gì? Tích cổ, chữ Hán và vì sao người Việt treo

Mã Đáo Thành Công (chữ Hán: 馬到成功) nghĩa là ngựa vừa tới nơi thì việc đã thành. Đây là một thành ngữ chúc tụng, dùng khi muốn chúc ai đó đi làm việc gì là xong việc đó, không phải đi lại lần hai.

Câu này có tuổi hơn bảy trăm năm, và có nguồn rõ ràng. Xin kể từ đầu.

Nghĩa từng chữ

• Mã (馬) — con ngựa.
• Đáo (到) — đến, tới nơi.
• Thành công (成功) — nên việc, đạt được điều định làm.

Ghép lại: ngựa đến thì việc thành. Bối cảnh gốc là chiến trận — ngựa chiến vừa xung trận đã thắng, chưa kịp gian nan thì đã xong. Về sau người ta mượn câu ấy để chúc mọi việc ngoài trận mạc: thi cử, làm ăn, mở cửa hàng, nhận chức.

Một lưu ý nhỏ: có người viết mã đáo công thành. Hai cách nói cùng nghĩa và đều có trong sách cổ, nhưng mã đáo thành công là cách thông dụng hơn.

Câu này có từ bao giờ?

Thành ngữ này xuất hiện trong tạp kịch đời Nguyên — tức khoảng thế kỷ 13–14. Hai chỗ được các bộ từ điển thành ngữ dẫn lại nhiều nhất:

• Trương Quốc Tân, vở Tiết Nhân Quý: “cậy con mình học thành võ nghệ, trí dũng song toàn, ra giữa hai trận thì lo gì chẳng mã đáo thành công”.
• Trịnh Đình Ngọc, vở Sở Chiêu Công: “thệ phải báo thù cha anh, hẳn mã đáo thành công, khải hoàn trở về”.

Như vậy câu này sinh ra trên sân khấu, trong miệng người tiễn lính ra trận. Nó không phải lời của thầy phong thuỷ, cũng không phải câu niệm. Đó là lời tiễn — và vì là lời tiễn nên nó luôn đi kèm một vế nữa: khải hoàn trở về.

Vì sao lại là con ngựa

Thời đó, ngựa là thứ đưa người đi xa nhất và nhanh nhất. Ai muốn đổi đời thì phải đi, mà muốn đi thì phải có ngựa. Con ngựa vì thế không chỉ là con vật — nó là cơ hội, là phương tiện để đến nơi mình muốn đến.

Trong hội hoạ, đàn ngựa còn gắn với một tích khác: tám con tuấn mã của Chu Mục Vương, chép trong Mục Thiên Tử truyện, là gốc của bức Bát Tuấn Đồ. Đó là lý do tranh Mã Đáo hay vẽ đúng tám con. Chuyện con số chúng tôi viết riêng trong bài tranh có mấy con ngựa.

Người Việt hiểu câu này thế nào

Nghĩa gốc là ngựa đến thì việc thành. Nhưng người Việt nghe chữ đáo còn thấy thêm một tầng: đến nơi, tức là về tới cửa. Đi buôn xa rồi cũng phải về nhà; làm ăn được rồi cũng phải mang về cho vợ con.

Chúng tôi không nói tuyệt đối rằng đáo nghĩa là về — nói thế là dịch sai chữ. Nhưng cách hiểu thêm ấy có thật trong đời sống người Việt, và nó giải thích vì sao trong tranh, đàn ngựa luôn phi về phía người xem chứ không phi đi xa dần. Ngựa quay về mới là thắng lợi quay về.

Mã Đáo Thành Công tiếng Anh là gì

Không có câu tiếng Anh nào dịch tròn được bốn chữ này, vì tiếng Anh không có hình ảnh con ngựa về tới nơi. Các cách dịch thường dùng:

• Win instant success upon arrival — sát nghĩa nhất, giữ được ý “vừa đến đã thắng”.
• Achieve immediate success — gọn, dùng được trong thư từ.
• May success come swiftly — hợp khi viết lời chúc cho người nước ngoài.

Nếu anh chị tặng tranh cho đối tác nước ngoài, cách hay nhất không phải là dịch câu — mà là kể tích tám con ngựa của Chu Mục Vương. Người nước ngoài nhớ câu chuyện lâu hơn nhớ bản dịch.

Con số gắn với bức tranh

Có người hỏi Mã Đáo Thành Công ứng với số nào. Con số gắn chặt nhất với bức tranh này là số tám — tám con tuấn mã, và chữ bát đọc gần chữ phát. Sau đó là số sáu (lục gần lộc) và số chín (trường cửu, lâu bền).

Đó là chơi chữ, không phải bói toán. Chúng tôi kể để anh chị biết người xưa nghĩ gì, chứ không hứa bức tranh mang lại con số may nào.

Vì sao phải treo lên tường, nói miệng không đủ sao?

Lời chúc nói xong thì tan. Bức tranh thì còn đó mười năm, hai mươi năm, sáng nào người trong nhà cũng đi qua. Đó là toàn bộ lý do người ta vẽ bốn chữ này thành đàn ngựa và treo lên: để lời chúc có hình hài, và để nó ở lại.

Cũng vì thế bức này được chọn làm quà nhiều hơn làm đồ trang trí — mừng khai trương, mừng tân gia, tặng đối tác. Người nhận không phải đoán ý người tặng.

Tích thật và tích bịa

Trên mạng có nhiều bản kể gắn câu này với Tần Thủy Hoàng, với một vị tướng nào đó, hoặc với một giấc mộng. Chúng tôi tra không thấy nguồn cho những bản ấy. Cái tra được là hai vở tạp kịch đời Nguyên đã dẫn ở trên, và tích tám con tuấn mã của Chu Mục Vương.

Nghê Hoạ giữ một luật cho mình: tra không ra gốc thì viết thẳng là không có gốc. Tranh là thứ anh chị treo trong nhà và kể lại cho con cháu. Kể sai một lần là sai một đời.

Treo bức này trong nhà

Nếu đọc đến đây mà anh chị thấy lời chúc này hợp với nhà mình, mời anh chị xem tranh Mã Đáo Thành Công tại Nghê Hoạ — in canvas, khung vân gỗ óc chó, bốn cỡ từ 60 × 30 đến 160 × 80 cm.

Trước khi đóng đinh, xin đọc thêm treo tranh Mã Đáo hướng nào cho đúng.