Tranh Mã Đáo Thành Công có mấy con ngựa? Ý nghĩa con ngựa quay đầu
Câu trả lời ngắn: tranh Mã Đáo Thành Công không có con số ngựa bắt buộc. Con số hay gặp nhất là tám con; sau đó là sáu con và chín con. Bức tám con còn có tên riêng — Bát Mã Đồ — và đó là bức người Việt treo nhiều nhất.
Nhưng mỗi con số mang một lời chúc khác nhau, và chi tiết một con ngựa vừa chạy vừa ngoảnh đầu lại thì có nhiều cách giải hơn anh chị tưởng. Xin kể lần lượt.
Tám con — con số hay gặp nhất
Số tám không phải do người bán tranh nghĩ ra. Chu Mục Vương nhà Chu có tám con tuấn mã kéo xe đi muôn dặm, người sau gọi là bát tuấn. Sách chép sớm nhất về tám con ngựa này là Mục Thiên Tử truyện, và từ thời Lục triều thì Bát Tuấn Đồ đã là một đề tài quen của hoạ công. Vì đàn ngựa phóng như đuổi theo gió, bức này còn một tên nữa: Bát Mã Truy Phong.
Đến đời sau, người ta cộng thêm một tầng nghĩa nữa: chữ bát đọc gần giống chữ phát. Tám con ngựa thành ra vừa là tích cổ, vừa là lời chúc phát đạt. Đó là lý do bức tám con đứng vững lâu nhất.
Sáu con và chín con
Sáu con (lục mã). Chữ lục đọc gần chữ lộc. Bức sáu con là lời chúc bổng lộc, hợp với người làm công ăn lương, người mong đường thăng tiến trong cơ quan. Bố cục cũng thoáng hơn, dễ treo ở mảng tường vừa.
Chín con (cửu mã). Chín là số dương lớn nhất, người xưa lấy làm biểu tượng cho cái gì lâu bền, không dứt — trường cửu. Bức chín con thường được chọn khi muốn chúc một cơ nghiệp bền, không phải một vụ làm ăn.
Ngoài ra còn gặp bức ba con hoặc năm con, nhưng đó thường là chọn lựa của người vẽ về bố cục chứ không gắn với một lời chúc riêng.
Còn tranh bảy con ngựa thì sao?
Có người tìm bức bảy con. Xin nói thật: bảy con là con số hiếm trong dòng tranh chúc tụng, vì chữ thất nghe trùng với thất bát, với mất. Người bày tranh trong nhà thường tránh.
Nếu anh chị gặp một bức đúng bảy con, phần nhiều đó là bố cục hội hoạ thuần tuý — người vẽ đếm theo mắt chứ không đếm theo lời chúc. Bức ấy vẫn đẹp, chỉ là nó không mang thêm tầng nghĩa nào.
Một con ngựa — vì sao ít người treo
Bức một con ngựa gọi là độc mã. Con ngựa đứng một mình thì đẹp về dáng, nhưng lời chúc lại lệch: đi một mình, không có đàn. Trong nhà, người ta muốn cái đàn — muốn cả nhà cùng đi, cùng về. Đó là lý do Nghê Hoạ không làm bức độc mã trong dòng Mã Đáo.
Con ngựa quay đầu trong tranh nghĩa là gì?
Có bức vẽ một con ngoảnh đầu nhìn lại, có bức cả đàn cùng nhìn về một phía. Cả hai lối đều có người vẽ, và mỗi lối mang một lời chúc riêng. Không lối nào sai — xin kể cả hai để anh chị chọn theo ý mình.
Bức có một con ngoảnh lại
Con ngoảnh lại thường nằm thứ tư hoặc thứ năm trong đàn, vừa phi vừa quay cổ nhìn về sau. Người chơi tranh đọc chi tiết ấy theo hai hướng, và cả hai đều đẹp.
Một là nghĩa đàn. Con quay đầu là con không bỏ ai lại phía sau: nó ngoảnh lại để giục đàn, để chờ con chạy chậm. Đàn ngựa vì thế không chỉ nhanh, mà còn có nghĩa với nhau. Bức này hợp nhà có anh em làm chung, có người làm, có bạn hàng đi cùng nhiều năm — và hợp làm quà tặng đối tác cũ hay người cấp dưới.
Hai là nghĩa nhớ đường về. Quay đầu cũng là hồi đầu — đi xa mấy cũng còn ngoái lại phía nhà. Cách đọc này ăn thẳng vào chữ đáo trong tên bức tranh, nên nhiều người thích bức có con ngoảnh lại hơn cả.
Về mắt nghề: cái đầu quay ngược còn để phá thế tất cả cùng nhìn một phía. Nếu tám cái đầu cùng hướng, đàn ngựa dễ phẳng như một hình cắt dán; một con quay lại là đủ tạo độ sâu và tạo nhịp.
Bức cả đàn cùng nhìn một hướng
Không con nào ngoảnh lại thì lời chúc gọn và dứt khoát hơn: cả đàn một lòng, không ai ngoái, không ai chậm lại. Bức này hợp người đang dồn sức cho một việc, hợp phòng làm việc và mảng tường sau lưng ghế ngồi.
Có một cái lợi nữa mà ít người để ý: khi cả đàn cùng lao về phía người xem, treo lên tường là đầu đàn ngựa tự khắc hướng vào trong nhà, không phải đoán. Về mắt nghề, lối này dựa vào độ đậm nhạt và vị trí trước sau để tạo chiều sâu thay vì dựa vào một cái đầu quay ngược. Ba bức trong tiệm đi theo lối này.
Chọn lối nào?
Chúng tôi tra không thấy sách cổ nào chép riêng về con ngựa quay đầu. Cả hai cách giải ở trên đều là cách người đời sau đọc một thủ pháp bố cục có sẵn. Chúng tôi nói điều này không phải để bác bỏ — nghĩa nào cũng đẹp và cũng dùng được — mà để anh chị biết mình đang tin vào lời truyền miệng hay vào điển tích.
Còn lời kiêng hay nghe: con ngựa cuối đàn thì không nên quay đầu, vì quay đầu là quay ra khỏi nhà, là thất thoát. Lời này lưu hành rộng nhưng cũng chỉ là truyền miệng. Nếu anh chị muốn giữ cho yên tâm, cách đơn giản là xem kỹ bức trước khi mua: miễn là không có con nào ở cuối đàn ngoảnh ra ngoài thì lối nào cũng treo được.
Đếm ngựa trong ba bức của Nghê Hoạ
Cả ba bức trong tiệm đều đúng tám con, không thừa không thiếu, và cả ba đều phi về phía người xem.
Bát Mã Hồi Cố Hương — tám con sải vó về giữa đồng, bụi cuốn mù dưới chân, mây giông cuộn trên đầu. Bức của cái đà đang lên.
Bát Mã Đạp Thuỷ — tám con đạp nước lao tới, chỉ có mực đen, nâu đất và nền ngà. Con thứ tám nép sau vai con bạch mã lớn, ai đứng lâu mới đếm ra.
Bát Mã Vượt Sóng — tám con băng qua sóng bạc, vầng dương đỏ sau lưng — chính là bức ở ảnh đầu bài. Sóng dưới vó là vượt khó, vầng dương phía sau là khởi đầu.
Anh chị xem các mẫu tranh Mã Đáo Thành Công tại đây để đếm tận mắt.
Chọn theo số ngựa, hay chọn bức mình ưng?
Lời khuyên thật lòng của người bán tranh: chọn bức mình nhìn thấy thích trước đã. Bức tranh sẽ ở trên tường nhà anh chị mười năm, hai mươi năm; con số ngựa là tầng nghĩa cộng thêm, không phải điều kiện đầu tiên.
Khi đã ưng một bức rồi, hãy đọc thêm Mã Đáo Thành Công nghĩa là gì để biết mình đang treo lời chúc nào lên tường, và xem treo hướng nào cho đúng trước khi đóng đinh.
